Nếu bạn đang đọc bài viết này, có lẽ bạn đã vượt qua giai đoạn “F0 vỡ lòng”. Bạn đã biết “Cổ phiếu là gì”, đã phân biệt được “VN-Index” và “VN30”, thậm chí đã thuộc lòng các mô hình nến Nhật cơ bản hay biết cách đọc chỉ số P/E. Bạn đã “tốt nghiệp” khóa học cơ bản. Nhưng có một sự thật phũ phàng mà có thể bạn đã nhận ra: Biết những điều đó vẫn không đảm bảo bạn kiếm được tiền một cách bền vững. Bạn có thể vẫn đang thua lỗ, vẫn cảm thấy hoang mang trước mỗi phiên giao dịch, và tệ nhất là vẫn “lắng nghe” các “room phím hàng” vì bạn chưa có một la bàn của riêng mình.
Đây là “vùng đất chết” (no-man’s land) giữa F0 và một nhà đầu tư chuyên nghiệp (F-n). Bạn có kiến thức, nhưng bạn chưa có Hệ thống. Bạn có công cụ, nhưng bạn chưa có Chiến lược Đầu tư (Nâng cao). Để vượt qua ranh giới này, bạn không cần thêm “ba chữ cái”, bạn cần một sự thay đổi toàn diện về tư duy. Và 5 cuốn sách “gối đầu giường” dưới đây chính là 5 người thầy vĩ đại, 5 bản thiết kế chi tiết nhất giúp bạn xây dựng nên “hệ thống” của riêng mình, chính thức bước vào hàng ngũ của những nhà đầu tư thực thụ.
Cuốn sách đầu tiên bạn phải đọc, không, phải “nghiên cứu”, chính là “Nhà Đầu Tư Thông Minh” (The Intelligent Investor) của Benjamin Graham. Đây không phải là một cuốn sách F0 có thể “thẩm thấu”. Đây là Kinh thánh của trường phái đầu tư giá trị. Graham trang bị cho bạn không chỉ một chiến lược, mà là một triết lý sống còn. Ông giới thiệu hai khái niệm bất hủ sẽ thay đổi mãi mãi cách bạn nhìn thị trường. Thứ nhất là “Ngài Thị Trường” (Mr. Market), một hình ảnh ẩn dụ về thị trường chứng khoán như một gã đối tác hưng phấn, trầm cảm thất thường. Ngài Thị Trường mỗi ngày đều gõ cửa và chào cho bạn một mức giá. Nhiệm vụ của bạn không phải là bị cảm xúc của gã đó lây nhiễm, mà là lợi dụng sự điên rồ của gã. Thứ hai, và quan trọng nhất, là chiến lược “Biên An Toàn” (Margin of Safety). Đây là triết lý phòng thủ cốt lõi: chỉ mua một tài sản khi giá thị trường của nó thấp hơn đáng kể so với giá trị nội tại của nó. Nói cách khác, là “mua một đồng với giá năm mươi xu”. Đọc Graham, bạn sẽ học cách ngừng “đoán” thị trường và bắt đầu “định giá” doanh nghiệp.
Nếu Benjamin Graham dạy bạn cách “phòng thủ” và “bảo toàn vốn” bằng chiến lược đầu tư giá trị, thì William O’Neil với “Làm Giàu Từ Chứng Khoán” (How to Make Money in Stocks) sẽ dạy bạn cách “tấn công” và “tối đa hóa lợi nhuận” bằng chiến lược đầu tư tăng trưởng. Đây là cuốn sách hoàn hảo cho các F0 đã “tốt nghiệp” PTKT và PTCB, bởi nó kết hợp cả hai. O’Neil giới thiệu hệ thống CANSLIM huyền thoại, một bộ lọc 7 chữ cái giúp bạn “săn” lùng các siêu cổ phiếu trước khi chúng bùng nổ. C (Current Earnings) và A (Annual Earnings) là Phân tích Cơ bản thuần túy, đòi hỏi bạn phải tìm các công ty có tăng trưởng lợi nhuận đột phá. N (New) là chất xúc tác, như sản phẩm mới, lãnh đạo mới. S (Supply and Demand) và L (Leader or Laggard) là Phân tích Kỹ thuật, dạy bạn đọc biểu đồ để tìm cổ phiếu “cô đặc” và dẫn đầu ngành. I (Institutional Sponsorship) dạy bạn theo dấu dòng tiền thông minh. Và M (Market Direction) dạy bạn phải tôn trọng xu hướng chung. CANSLIM không phải là một mẹo, nó là một hệ thống chiến lược đầu tư nâng cao toàn diện. Quan trọng nhất, O’Neil dạy bạn quy tắc sắt đá nhất của một chiến lược gia: luôn luôn cắt lỗ dứt khoát ở 7-8%.
Sau khi đã có trong tay hai trường phái chiến lược đối lập (Giá trị của Graham và Tăng trưởng của O’Neil), bạn có thể cảm thấy hơi “choáng”. Vậy đâu là con đường cho mình? Peter Lynch, trong “Trên Đỉnh Phố Wall” (One Up On Wall Street), sẽ mang đến cho bạn câu trả lời thực tế và đầy cảm hứng nhất. Lynch, nhà quản lý quỹ huyền thoại của Fidelity Magellan, đưa ra một luận điểm gây sốc: nhà đầu tư cá nhân nghiệp dư (“F0 đã tốt nghiệp”) có một lợi thế khổng lồ so với các chuyên gia Phố Wall. Chiến lược đầu tư nâng cao của ông là “Đầu tư vào những gì bạn biết”. Bạn là bác sĩ, bạn biết rõ về các công ty dược phẩm. Bạn là kỹ sư công nghệ, bạn hiểu rõ về FPT. Bạn là bà nội trợ, bạn nhận ra Vinamilk đang tăng giá và có sản phẩm mới ở khắp mọi nơi. Lynch dạy bạn cách sử dụng “kiến thức địa phương” này để tìm ra các “cổ phiếu 10-bagger” (tăng 10 lần) trước khi các chuyên gia kịp phân tích. Ông cũng cung cấp một chiến lược phân loại danh mục bậc thầy, chia cổ phiếu thành 6 loại (Doanh nghiệp Tăng trưởng Chậm, Doanh nghiệp Vững chãi, Doanh nghiệp Tăng trưởng Nhanh, Doanh nghiệp Chu kỳ, Doanh nghiệp Hồi sinh, Doanh nghiệp Tài sản Ẩn). Đây là một cách tiếp cận chiến lược cực kỳ thông minh, giúp bạn biết mình đang sở hữu cái gì và nên kỳ vọng điều gì.
Bạn đã có 3 chiến lược: phòng thủ, tấn công, và thực dụng. Nhưng tại sao nhiều người đọc hết 3 cuốn sách này mà vẫn… thua lỗ? Câu trả lời nằm ở cuốn sách thứ tư, có lẽ là cuốn quan trọng nhất trong hành trình “tốt nghiệp”: “Tâm Lý Giao Dịch” (Trading in the Zone) của Mark Douglas. Cuốn sách này không có một biểu đồ, không có một công thức P/E nào. Nó nói về “phần cứng” quan trọng nhất: bộ não của bạn. Douglas chỉ ra rằng F0 (và cả F-n) thất bại không phải vì hệ thống của họ sai, mà vì tâm lý của họ không cho phép họ tuân thủ hệ thống. Nỗi sợ hãi (sợ mất tiền, sợ bỏ lỡ cơ hội) và Lòng tham (muốn giàu nhanh) chính là kẻ thù. Chiến lược cốt lõi mà Douglas dạy là “Tư duy theo xác suất” (Thinking in Probabilities). Bạn phải chấp nhận rằng trong đầu tư, mọi thứ đều là xác suất, không có gì là chắc chắn. Một hệ thống tốt có thể chỉ thắng 60% thời gian, nhưng nó vẫn thắng lớn vì (như O’Neil nói) nó cắt lỗ nhỏ và gồng lãi lớn. Đọc Mark Douglas, bạn sẽ học cách tách “cái tôi” của mình ra khỏi giao dịch. Bạn sẽ học cách “cắt lỗ” mà không cảm thấy đau đớn, và “gồng lãi” mà không cảm thấy lo lắng. Đây là kỹ năng tâm lý chiến lược cao cấp nhất.
Cuối cùng, sau khi đã học về các chiến lược cụ thể và rèn luyện tâm lý, cuốn sách “gối đầu giường” thứ năm sẽ là nguồn cảm hứng vô tận: “Phù Thủy Sàn Chứng Khoán” (Market Wizards) của Jack Schwager. Đây không phải là một cuốn sách dạy một chiến lược, nó là một tuyển tập các cuộc phỏng vấn với những nhà giao dịch vĩ đại nhất thế giới. Bạn sẽ gặp gỡ Paul Tudor Jones, người kiếm tiền từ cú sập 1987; Bruce Kovner, một nhà giao dịch vĩ mô toàn cầu; và nhiều huyền thoại khác. Bài học lớn nhất từ cuốn sách này là: Không có một “Chén Thánh” hay một “Chiến lược Đầu tư Nâng cao” duy nhất nào là đúng đắn. Mỗi “phù thủy” đều có một hệ thống độc nhất vô nhị, phù hợp với tính cách của họ. Nhưng tất cả họ đều có ba điểm chung: (1) Họ đều có một “lợi thế” (edge) hay một hệ thống giao dịch rõ ràng; (2) Họ ám ảnh với việc Quản lý Rủi ro; và (3) Họ sở hữu một kỷ luật thép phi thường. Đọc cuốn sách này, bạn sẽ nhận ra hành trình “tốt nghiệp” F0 không phải là đi sao chép chiến lược của người khác, mà là lấy cảm hứng từ họ để tự xây dựng nên một hệ thống của riêng mình, dựa trên những nguyên tắc từ Graham, O’Neil, Lynch, và Douglas.
Hành trình từ F0 đến F-n không phải là một khóa học, nó là một quá trình “lột xác” về tư duy. Năm cuốn sách này không phải là sách giải trí. Chúng là những bản thiết kế kỹ thuật, những luận án về tâm lý, những bài học lịch sử đắt giá. Đọc chúng, nghiền ngẫm chúng, và quan trọng nhất là áp dụng chúng, chính là cách duy nhất để bạn ngừng trở thành “nạn nhân” của thị trường và bắt đầu trở thành một nhà đầu tư, một chiến lược gia thực thụ.
