Khi một nhà đầu tư F0 đã vượt qua những bỡ ngỡ ban đầu, khi bạn đã hiểu VN-Index là gì, đã biết đọc biểu đồ nến và bập bẹ hiểu được P/E hay ROE, bạn sẽ đứng trước một “ngã ba đường” mang tính quyết định. Đây là ngã rẽ quan trọng nhất sẽ định hình toàn bộ tương lai tài chính của bạn, quan trọng hơn cả việc bạn chọn đúng một mã cổ phiếu. Đó là lúc bạn phải trả lời câu hỏi: Mình sẽ đi theo trường phái nào? Mình là ai trên thị trường này?
Trong thế giới đầu tư rộng lớn, có hai “gã khổng lồ” triết lý, hai trường phái đối nghịch nhưng đều đã tạo ra những huyền thoại: Đầu tư Giá trị (Value Investing) và Đầu tư Tăng trưởng (Growth Investing).
Chọn Giá trị, bạn đang chọn đi theo con đường của những bậc thầy về sự kiên nhẫn như Benjamin Graham hay Warren Buffett, những người tin vào việc mua “một đồng đô la với giá 50 xu”. Chọn Tăng trưởng, bạn đang đi theo bước chân của những “thợ săn” tương lai như Phil Fisher hay Peter Lynch, những người sẵn sàng trả giá cao cho các công ty có tốc độ phát triển “tên lửa”.
Đây không đơn thuần là một lựa chọn về mặt kỹ thuật, đây là một lựa chọn về mặt triết lý. Nó là bước đầu tiên trong hành trình xây dựng một chiến lược đầu tư (nâng cao) của riêng mình. Vậy, F0 nên chọn trường phái nào? Để trả lời, trước hết chúng ta phải mổ xẻ bản chất của hai “gã khổng lồ” này.
Giải Mã “Đầu tư Giá trị” – Triết Lý Của Người Thợ Săn Kiên Nhẫn
Triết lý của Đầu tư Giá trị vô cùng đơn giản: Giá cả là thứ bạn trả, Giá trị là thứ bạn nhận được. Nhà đầu tư giá trị là những người “săn hàng hiệu” trong đợt “siêu giảm giá”. Họ không quan tâm đến xu hướng thị trường, không quan tâm đến “room phím hàng” đang hò hét. Họ chỉ quan tâm đến một thứ duy nhất: Giá trị nội tại (Intrinsic Value) của doanh nghiệp.
Một nhà đầu tư giá trị tin rằng thị trường chứng khoán ngắn hạn là một “cỗ máy bỏ phiếu” (Voting Machine), nó bị điều khiển bởi cảm xúc, lòng tham và nỗi sợ hãi của đám đông. Chính vì sự hỗn loạn cảm xúc này, đám đông đôi khi trở nên quá bi quan và “bán tháo” một doanh nghiệp tuyệt vời với mức giá rẻ mạt, thấp hơn nhiều so với giá trị thực của nó. Công việc của nhà đầu tư giá trị là đi “nhặt” những viên kim cương đang bị vùi dập trong bùn đất đó.
Huyền thoại Warren Buffett, học trò xuất sắc của Benjamin Graham, đã nâng tầm triết lý này. Ông không chỉ mua những công ty “rẻ” (có P/E, P/B thấp), mà ông mua những “doanh nghiệp tuyệt vời” với một “mức giá hợp lý”. Ông tìm kiếm những công ty có “con hào kinh tế” (Economic Moat) – tức là lợi thế cạnh tranh bền vững (như thương hiệu mạnh, chi phí thấp, hiệu ứng mạng lưới…) giúp bảo vệ công ty khỏi đối thủ.
Tâm lý của nhà đầu tư giá trị là tâm lý của một người đi ngược đám đông (Contrarian). Họ cảm thấy hưng phấn khi thị trường hoảng loạn, vì đó là lúc “đại hạ giá” xuất hiện. Họ mua, và sau đó họ… chờ. Họ chờ đợi cho đến khi thị trường nhận ra sai lầm của mình và định giá lại viên kim cương đó về đúng giá trị thực của nó, có thể là 3 năm, 5 năm, thậm chí 10 năm. Đây là trường phái đòi hỏi sự kiên nhẫn tột độ và khả năng phân tích báo cáo tài chính sâu sắc.
Khám Phá “Đầu tư Tăng trưởng” – Triết Lý Của Người Đặt Cược Tương Lai
Nếu nhà đầu tư giá trị nhìn vào “hiện tại” (công ty đang rẻ như thế nào), thì nhà đầu tư tăng trưởng lại nhìn vào “tương lai” (công ty sẽ lớn mạnh ra sao). Họ là những người chấp nhận rủi ro, những người tìm kiếm các “siêu cổ phiếu” (10-bagger, 100-bagger) có thể thay đổi cuộc chơi.
Triết lý của Đầu tư Tăng trưởng là: Tốc độ tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận là yếu tố quyết định giá cổ phiếu. Họ sẵn sàng trả một mức giá “cao ngất ngưởng” (P/E có thể 50, 70, thậm chí 100) cho một cổ phiếu, miễn là công ty đó đang tăng trưởng với tốc độ “phi mã” (ví dụ: doanh thu tăng 30-50% mỗi năm). Họ tin rằng, tốc độ tăng trưởng phi thường đó rồi sẽ “bù đắp” lại cho mức định giá cao ban đầu.
Nhà đầu tư tăng trưởng là những người say mê “câu chuyện”. Họ tìm kiếm các công ty đang tạo ra các ngành công nghiệp mới, các sản phẩm mang tính cách mạng, hoặc đang chiếm lĩnh thị trường với tốc độ vũ bão. Hãy nghĩ về Amazon trong những năm 2000, Apple khi ra mắt iPhone, hay FPT của Việt Nam trong cơn sóng chuyển đổi số. Đây là những “cỗ máy” tăng trưởng.
Huyền thoại Peter Lynch là một bậc thầy của trường phái này, nhưng với một biến thể thông minh gọi là “GARP” (Growth At A Reasonable Price – Tăng trưởng ở mức giá hợp lý). Ông vẫn tìm kiếm tăng trưởng, nhưng ông không muốn “trả giá trên trời”.
Tâm lý của nhà đầu tư tăng trưởng là tâm lý của một người lạc quan và phải có một “dạ dày thép”. Cổ phiếu tăng trưởng cực kỳ biến động. Chúng có thể tăng 50% trong vài tháng, nhưng cũng có thể “bốc hơi” 30% chỉ trong một tuần nếu báo cáo kết quả kinh doanh chỉ “hơi” thấp hơn kỳ vọng của thị trường. Bạn phải có niềm tin sắt đá vào “câu chuyện” tương lai của doanh nghiệp để gồng mình qua những cú “rung lắc” kinh hoàng đó.
Cuộc Đối Đầu: “Bẫy Giá Trị” và “Bong Bóng Tăng Trưởng”
Vậy, trường phái nào rủi ro hơn? Cả hai đều có những “tử huyệt” riêng.
Tử huyệt lớn nhất của Đầu tư Giá trị được gọi là “Bẫy giá trị” (Value Trap). Đó là khi bạn mua một cổ phiếu vì nó “rẻ” (P/E thấp, giá thấp), nhưng rồi nó cứ… rẻ mãi, thậm chí còn rẻ hơn. Lý do là vì nó “rẻ có lý do”. Doanh nghiệp đó có thể đang ở trong một ngành nghề “hết thời”, ban lãnh đạo yếu kém, hoặc đã mất đi lợi thế cạnh tranh. Bạn đã mua một “cục than” đang lụi tàn chứ không phải một “viên kim cương” đang chờ tỏa sáng.
Ngược lại, tử huyệt của Đầu tư Tăng trưởng là “Bong bóng” (Growth Bubble). Đó là khi sự lạc quan của đám đông đẩy giá cổ phiếu lên một mức “phi lý”, vượt xa mọi giá trị tương lai có thể tưởng tượng. Bạn đang trả giá cho 10-20 năm tăng trưởng phía trước. Và khi “câu chuyện” tăng trưởng đó vấp phải một trở ngại nhỏ (doanh thu tăng chậm lại, đối thủ mới xuất hiện), bong bóng sẽ vỡ. Giá cổ phiếu sẽ sụp đổ 70-80% và có thể không bao giờ quay lại đỉnh cũ. Hãy nghĩ về bong bóng Dot-com năm 2000.
Về thời gian, nhà đầu tư giá trị cần sự kiên nhẫn tính bằng nhiều năm, họ gần như “mua và quên”. Nhà đầu tư tăng trưởng cũng cần nắm giữ dài hạn, nhưng họ phải theo dõi sát sao hơn rất nhiều. Họ phải liên tục tự hỏi: “Câu chuyện tăng trưởng này có còn đúng không? Liệu tốc độ có chậm lại không?”.
F0 Nên Chọn Trường Phái Nào Để “Tốt Nghiệp”?
Câu trả lời không phải là “trường phái nào tốt hơn”, mà là “bạn là ai?”. Việc lựa chọn một chiến lược đầu tư (nâng cao) phải xuất phát từ chính tính cách, nguồn lực và tâm lý của bạn.
Bạn nên nghiêng về Đầu tư Giá trị nếu: Bạn là người cực kỳ kiên nhẫn, có tính logic cao. Bạn thích “lội ngược dòng”, không bị ảnh hưởng bởi đám đông. Bạn tin vào các con số trong báo cáo tài chính hơn là các “câu chuyện” hào nhoáng. Bạn ghét sự biến động mạnh và ưu tiên “bảo toàn vốn” trước khi nghĩ đến lợi nhuận. Bạn có thể thản nhiên “ngồi chơi” 3 năm chờ một cổ phiếu tăng giá.
Bạn nên nghiêng về Đầu tư Tăng trưởng nếu: Bạn là người lạc quan, nhanh nhạy với các xu hướng mới (công nghệ, xã hội). Bạn có khả năng chấp nhận rủi ro cao và một “dạ dày thép” để chịu được các cú sụt giảm mạnh (volatility). Bạn tin vào “tương lai” và “câu chuyện” của doanh nghiệp hơn là các chỉ số P/E, P/B khô khan. Bạn muốn có lợi nhuận đột phá và chấp nhận rủi ro đi kèm.
Một sự thật là, ranh giới giữa hai trường phái này đang mờ dần. Những nhà đầu tư vĩ đại nhất (như Buffett) là sự kết hợp của cả hai: họ tìm kiếm các “doanh nghiệp tăng trưởng tuyệt vời” và chờ đợi để mua chúng ở một “mức giá hợp lý”.
Đối với F0, lời khuyên tốt nhất có thể là đừng vội chọn một phe. Hãy bắt đầu bằng cách học cả hai. Hãy học cách “định giá” của một nhà đầu tư giá trị, và học cách “nhận diện xu hướng” của một nhà đầu tư tăng trưởng. Con đường “tốt nghiệp” F0 không phải là chọn phe, mà là biết khi nào nên dùng “vũ khí” của phe nào.
