Mỗi ngày, bản tin tài chính lúc 19h đều bắt đầu bằng một câu nói quen thuộc: “Thị trường hôm nay chứng kiến VN-Index tăng 15 điểm, đóng cửa tại mốc 1250…” hoặc “VN-Index giảm sâu 30 điểm, nhuộm đỏ toàn thị trường…”. Đối với một nhà đầu tư F0 mới tham gia, cụm từ “VN-Index” nghe có vẻ thật trừu tượng, giống như một thực thể bí ẩn nào đó đang điều khiển toàn bộ tài sản của họ.
Bạn tự hỏi: Chỉ số VN-Index là gì? Tại sao nó tăng thì mọi người vui, mà nó giảm thì mọi người hoảng loạn? Nó có phải là một loại cổ phiếu không? Và tại sao có lúc nó đỏ lửa, mà cổ phiếu của mình vẫn “tím” (tăng trần)?
Nếu bạn không thể trả lời những câu hỏi này, bạn đang “lái xe trong sương mù”. Hiểu về VN-Index là bài học vỡ lòng, là bước đi đầu tiên để bạn đọc vị được “thời tiết” của thị trường, trước khi quyết định “ra khơi” với số tiền của mình. Đây không chỉ là một con số, đây là nhịp đập, là cảm xúc, là “nhiệt kế” của toàn bộ nền kinh tế.
VN-Index Thực Chất Là Gì? (Và Nó Không Phải Cổ Phiếu)
Đầu tiên, hãy khẳng định: VN-Index không phải là một cổ phiếu. Bạn không thể “mua” hay “bán” VN-Index như cách bạn mua cổ phiếu FPT hay HPG.
Vậy, nó là gì? VN-Index (viết tắt của Vietnam Ho Chi Minh Stock Index) là một chỉ số đại diện cho toàn bộ các cổ phiếu được niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HSX).
Hãy tưởng tượng Sàn HSX là một cái chợ khổng lồ với hàng trăm gian hàng (là các công ty như Vingroup, Vinamilk, Hòa Phát…). Việc đi hỏi giá từng gian hàng một để biết “hôm nay chợ có đắt hàng không” là điều không thể. Thay vào đó, người ta tạo ra một “nhiệt kế” chung cho cả cái chợ. Cái nhiệt kế đó chính là VN-Index.
Khi VN-Index tăng, điều đó có nghĩa là “nhiệt độ” của chợ đang nóng lên. Tức là, xét trên trung bình, giá trị của các công ty trong chợ đang tăng lên. Mọi người đang lạc quan, dòng tiền đang chảy vào, người mua đang sẵn lòng trả giá cao hơn.
Ngược lại, khi VN-Index giảm, “nhiệt độ” chợ đang lạnh đi. Tâm lý chung là bi quan, lo sợ. Người bán đang tháo chạy, chấp nhận bán giá rẻ hơn, và dòng tiền đang bị rút ra. Nó là một chỉ báo về sức khỏe và tâm lý của toàn bộ thị trường.
Con Số 1200, 1300… Đến Từ Đâu?
Bạn có thể thắc mắc, con số “1250 điểm” được tính toán như thế nào? Nó có phải là trung bình cộng giá của tất cả cổ phiếu không? Câu trả lời là không, nó phức tạp hơn thế và đây là điểm mấu chốt F0 cần hiểu.
VN-Index được tính toán dựa trên giá trị vốn hóa thị trường. “Vốn hóa” đơn giản là lấy (Giá 1 cổ phiếu) nhân với (Tổng số lượng cổ phiếu đang lưu hành).
Ví dụ, Ngân hàng Vietcombank (VCB) có vốn hóa hàng trăm ngàn tỷ đồng. Một công ty nhỏ khác trên sàn có thể chỉ có vốn hóa vài trăm tỷ. Điều này có nghĩa là gì? Nó có nghĩa là VN-Index là một chỉ số trung bình có trọng số.
Những “người khổng lồ” (các công ty Bluechip có vốn hóa siêu lớn như VCB, VIC, VHM, HPG) sẽ có ảnh hưởng cực lớn đến chỉ số. Chỉ cần một “ông lớn” như Vietcombank “hắt hơi” (giảm giá mạnh), nó có thể kéo VN-Index đi xuống, ngay cả khi hàng trăm công ty nhỏ khác đang tăng giá.
Đây là lý do tại sao đôi khi thị trường bị gọi là “xanh vỏ, đỏ lòng”. Tức là VN-Index vẫn xanh (tăng), nhưng thực chất là do vài cổ phiếu trụ cột đang được “kéo” lên, trong khi phần lớn cổ phiếu khác (bao gồm cả cổ phiếu của bạn) lại đang giảm giá. Hiểu được điều này, bạn sẽ không còn bị “lừa” bởi màu sắc của chỉ số.
VN-Index và “Họ Hàng”: Phân Biệt VN30, HNX-Index và UPCoM
Đây là nơi F0 rối loạn nhất. Tại sao có quá nhiều chỉ số như vậy?
Thị trường chứng khoán Việt Nam có 3 “cái chợ” (Sở Giao dịch) riêng biệt, và mỗi chợ có “nhiệt kế” riêng:
- VN-Index: Như đã nói, đây là nhiệt kế của chợ HSX (Sàn TP. HCM). Đây là chợ lớn nhất, uy tín nhất, quy tụ những “anh cả” đầu ngành. Đây là chỉ số quan trọng nhất.
- HNX-Index: Đây là nhiệt kế của chợ HNX (Sàn Hà Nội). Chợ này nhỏ hơn, quy tụ các công ty có quy mô vừa và nhỏ hơn so với HSX.
- UPCoM-Index: Đây là nhiệt kế của chợ UPCoM. Đây là sàn “chuyển tiếp”, nơi các công ty đại chúng chưa niêm yết chính thức giao dịch. Nó có độ rủi ro cao hơn nhưng cũng là nơi “săn” các siêu cổ phiếu tiềm năng.
Điều này giải thích tại sao có lúc VN-Index đỏ (chợ HSX ảm đạm) nhưng cổ phiếu của bạn lại tím (vì cổ phiếu của bạn nằm ở chợ HNX, và HNX-Index lúc đó đang tăng). Chúng là hai thị trường khác nhau!
Vậy còn VN30-Index là gì? Đây không phải là một cái chợ mới. Nó là một “rổ” đặc biệt nằm bên trong chợ HSX. Thay vì đo lường tất cả các công ty, VN30-Index chỉ chọn ra 30 công ty tinh hoa nhất (có vốn hóa lớn nhất và thanh khoản cao nhất) của sàn HSX để đo lường.
VN30 giống như “đội tuyển quốc gia” vậy. 30 “ông lớn” này chiếm đến 70-80% tổng giá trị vốn hóa của cả sàn HSX. Do đó, VN30 và VN-Index gần như luôn di chuyển cùng chiều. VN30 chính là “đầu tàu” kéo VN-Index. Khi phân tích thị trường, các nhà đầu tư chuyên nghiệp luôn nhìn cả hai chỉ số này.
F0 Nên “Dùng” VN-Index Như Thế Nào Cho Thông Minh?
Hiểu định nghĩa là một chuyện, vận dụng nó vào thực chiến lại là chuyện khác. F0 thường mắc hai sai lầm lớn khi nhìn vào VN-Index.
Sai lầm đầu tiên là “Đoán chỉ số”. Họ cố gắng dự đoán “Ngày mai Index tăng hay giảm?” và coi đó là tín hiệu mua bán. Đây là việc gần như vô ích. Việc của bạn không phải là đoán chỉ số, mà là quản lý rủi ro.
Sai lầm thứ hai là “Đồng hóa” chỉ số với cổ phiếu. Họ thấy VN-Index tăng mạnh, liền vội vã FOMO (sợ bỏ lỡ) mua bất kỳ cổ phiếu nào. Họ không hiểu rằng thị trường luôn có sự phân hóa. Dòng tiền có thể chỉ đang tập trung vào nhóm ngân hàng, trong khi cổ phiếu bất động sản bạn mua lại đang bị rút tiền.
Vậy, F0 nên “dùng” VN-Index như thế nào?
Hãy coi VN-Index là “thời tiết”. Khi bạn chuẩn bị ra khơi (mua cổ phiếu), bạn phải xem “thời tiết” đang là nắng đẹp (Uptrend), hay bão tố (Downtrend).
Nếu VN-Index đang trong một xu hướng tăng (Uptrend) rõ rệt, tức là “thời tiết” thuận lợi. Xác suất bạn “ra khơi” (mua cổ phiếu tốt) và thành công sẽ cao hơn rất nhiều. Một con sóng lớn sẽ nâng mọi con thuyền, kể cả con thuyền không quá tốt.
Nhưng nếu VN-Index đang trong một xu hướng giảm (Downtrend) thảm khốc, “thời tiết” đang là bão cấp 12. Ngay cả khi bạn có một con thuyền tốt (cổ phiếu cơ bản tốt), việc “ra khơi” lúc này là cực kỳ mạo hiểm. 90% cổ phiếu sẽ giảm giá theo thị trường chung. Người thông minh sẽ chọn cách “ở trong cảng”, tức là đứng ngoài, cầm tiền mặt và chờ đợi.
VN-Index không cho bạn biết nên mua cổ phiếu nào. Nhưng nó cho bạn biết khi nào là thời điểm an toàn để bắt đầu tìm kiếm cổ phiếu. Nó giúp bạn xác định xu hướng lớn của thị trường. “Trend is your friend” (Xu hướng là bạn). Đừng bao giờ chống lại xu hướng chung của thị trường, đặc biệt khi bạn là F0.
Tóm lại, VN-Index là một công cụ đo lường vĩ mô. Nó là nhịp đập của dòng tiền, là cảm xúc của đám đông. Một nhà đầu tư F0 thông minh sẽ không cố gắng “đoán” nhịp đập đó, mà sẽ học cách “lắng nghe” nó, dùng nó làm bối cảnh để đưa ra quyết định cho riêng mình, tập trung vào việc chọn lựa những doanh nghiệp tốt và kiên nhẫn chờ đợi “thời tiết” thuận lợi nhất.
